Bahçenize duvar ya da gabion çit yaptırmadan önce sorulması gereken ilk soru genellikle malzeme değil, bahçe duvarı yüksekliği ve izindir: Duvar kaç metre olabilir, yol tarafında başka, komşu tarafında başka bir kural var mı, belediyeden izin almak gerekir mi? Bu yazıda imar planı bulunan alanlarda uygulanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin bahçe duvarlarına ilişkin hükmünü kaynağıyla özetliyor, eğimli arazi, ruhsat ve istinat duvarı konularını genel hatlarıyla açıklıyoruz. Yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki danışmanlık değildir.
Kısa Cevap: Bahçe Duvarı Yüksekliği Kaç Metre Olabilir?
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği Madde 43'ün birinci fıkrası (23/1/2021 tarihli değişiklikle) şöyle der: "Bahçe duvarlarının yüksekliği; binaların yol tarafındaki cephe hatlarının önünde, yoldan kotlandırılan binalarda kaldırım üst kotundan itibaren 0.50 metreyi, yoldan yüksek olup tabi zeminden kotlandırılan binalarda ise parselin yol sınırındaki tabii zemin kotundan itibaren 0.50 metreyi, yol cepheleri gerisinde ise 1.5 metreyi geçemez. Ayrıca üzerlerine yükseklikleri 1.00 metreyi aşmayan parmaklık yapılabilir."
| Konum | Dolu duvar en fazla | Üzerine parmaklık | Ölçünün başladığı kot |
|---|---|---|---|
| Yol tarafı, bina cephe hattının önü (yoldan kotlandırılan bina) | 0,50 m | En fazla 1,00 m | Kaldırım üst kotu |
| Yol tarafı, bina cephe hattının önü (yoldan yüksek, tabii zeminden kotlandırılan bina) | 0,50 m | En fazla 1,00 m | Parselin yol sınırındaki tabii zemin kotu |
| Yol cephesinin gerisi (yan ve arka bahçeler) | 1,50 m | En fazla 1,00 m | Madde metninde ayrıca belirtilmez |
Aynı maddenin üçüncü fıkrası; güvenlik ve savunma açısından önem taşıyan tesisler, okul, hastane, cezaevi, ibadet yeri, elçilik, açık hava sineması gibi özellikli yapıların bahçe duvarları ile sanayi bölgelerindeki bahçe duvarlarını bu kuralın dışında tutar. Ayrıca yönetmelik yalnızca uygulama imar planı bulunan alanları kapsar (Madde 2); plansız alanlarda Plansız Alanlar İmar Yönetmeliği uygulanır.
Yol Cephesi ve Komşu Cephesi Farkı
Yönetmelik bahçe duvarını konuma göre ayırır. Binanın yola bakan cephe hattının önünde kalan kısımda dolu duvar 0,50 m ile sınırlıdır; amaç sokak görüşünü ve yaya güvenliğini korumaktır. Bu nedenle yol tarafında mahremiyet isteniyorsa genellikle alçak bir duvarın üzerine parmaklık, panel çit veya görsel geçirgenliği olan bir çözüm düşünülür. Yol cepheleri gerisinde, yani yan ve arka bahçelerde (komşu sınırında) dolu duvar 1,50 m'ye kadar çıkabilir ve üzerine yine 1,00 m'yi aşmayan parmaklık yapılabilir.
"Komşu bahçe duvarı yüksekliği ne kadar olmalı?" sorusunun yönetmelikteki genel cevabı bu 1,50 m sınırıdır. Ancak belediyenizin plan notları, site yönetim planı veya tescilli alan kuralları daha sıkı ya da farklı ölçüler öngörebilir.
Eğimli Arazide Kademelendirme
Madde 43'ün ikinci fıkrası eğimli yol ve araziler için şunu söyler: "Eğimli yollarda/arazilerde bahçe duvarı üst kotunun tretuvardan en fazla 1.50 metre yükseldiği durumlarda duvar üstten kademelendirilir. Fazla meyilli ve tehlike arz eden yerlerde uygulanacak şekli takdire idare yetkilidir." Pratikte bu, eğimli bir sokak boyunca uzanan duvarın üst kotunun tek bir düz çizgi olarak değil, eğime uyan basamaklar halinde yapılması anlamına gelir. Çok eğimli parsellerde son söz belediyenindir.
Kot farkı olan bahçelerde bir başka hüküm de korkuluktur. Yönetmeliğin 38. maddesi; istinat duvarı üstünde, 0,50 metreden daha aşağıda veya yukarıda oluşmuş bahçelerde ve 1,10 metreden düşük bahçe duvarlarında, en az 1,10 metre yüksekliğe kadar standartlara uygun korkuluk yapılmasını zorunlu tutar. Yani kot farkı tutan bir duvarın üstü, düşme riskine karşı korunmalıdır.
Bahçe Duvarı Yapımı Ruhsata Tabi midir?
Yönetmeliğin "Yapı ruhsatı gerekmeyen inşai faaliyetler" başlıklı 59. maddesi, bahçe duvarının tamirini ruhsata tabi olmayan işler arasında sayar. Yeni bir bahçe duvarının yapımında ise uygulama belediyeden belediyeye değişebilir; bazı idareler bilgi, kot ve hat kontrolü ya da plan notlarına uygunluk onayı isteyebilir. Duvarınız yol sınırındaysa, kot farkı tutuyorsa veya yüksekliği yukarıdaki sınırlara yaklaşıyorsa işe başlamadan belediyenin imar birimine sormanızı öneririz.
İstinat duvarlarında kural daha nettir: Madde 60'a göre "Parsel içinde istinat duvarı yapılması gereken hallerde, belediyenin ilgili biriminden istinat duvarı için, yanal yüzey alanı üzerinden ruhsat alınması mecburidir." Madde 15 de bahçe kademelerindeki teraslama ve istinat duvarlarının mühendislik esaslarına göre projelendirilmesini öngörür. Toprak tutan duvarlarda proje ve maliyet konusunu istinat duvarı fiyatları yazımızda ele aldık.
İstinat Duvarı Kimin Sorumluluğunda?
Bu soru çoğunlukla iki parsel arasında kot farkı olduğunda ve duvar hasar gördüğünde gündeme gelir. Genel bilgi olarak: Türk Medeni Kanunu Madde 721'e göre "İki taşınmazı birbirinden ayırmaya yarayan duvar, parmaklık, çit gibi sınırlıklar, aksi ispat edilmedikçe, her iki komşunun paylı malı sayılır." Yani sınır üzerindeki bir duvarın, aksi ispatlanmadıkça iki komşuya ait olduğu varsayılır.
Ancak bu bir karinedir; duvarın tamamen bir parselin içinde kalması, kimin yaptırdığı, tapu ve ruhsat kayıtları, kot farkını hangi parseldeki kazı veya dolgunun yarattığı gibi olgular sonucu değiştirebilir. Hasar, bakım ve masraf paylaşımı konusunda uyuşmazlık varsa bir avukata ve gerekirse belediyeye danışmanız gerekir. Biz yalnızca teknik tarafı değerlendirebiliriz: duvarın neden zarar gördüğünü anlamak için istinat duvarı neden çöker yazımız yol gösterir.
GABION Çit Bu Kurallara Nasıl Uyarlanır?
Gabion çit, dolu bir duvar gibi görsel olarak kapalı bir yüzey oluşturur. Bu nedenle yükseklik planlamasında genel yaklaşımımız onu dolu duvar gibi değerlendirmektir: Yol cephesinde 0,50 m'lik alçak bir gabion kaide ve üzerine parmaklık veya panel çit; yan ve arka sınırlarda 1,50 m'ye kadar gabion, gerekiyorsa üzerinde parmaklık. Panel çit üstüne gabion kombinasyonları için panel çit üstü gabion yazımıza, modeller için gabion çit sistemleri sayfamıza bakabilirsiniz. Gabionun kafes ve taş yapısını merak ediyorsanız gabion nedir rehberimiz iyi bir başlangıçtır.
Site ve apartman bahçelerinde duvar veya çit yenilemesi genellikle yönetim planı ve kat malikleri kararını da ilgilendirir; bu süreç için site çevre çiti yenileme rehberimizi okuyabilirsiniz. Toprak tutan duvarlarda gabion uygulaması için gabion duvar yapımı sayfamızı inceleyin.
Bahçe Duvarı Yüksekliği İçin Kontrol Listesi
Duvar veya çit yaptırmadan önce
- Parselinizde uygulama imar planı var mı, yoksa plansız alan mı? Belediyeden öğrenin.
- Belediyenin plan notlarında bahçe duvarı için özel bir hüküm var mı?
- Duvarın hangi kısmı yol cephesinde, hangi kısmı komşu sınırında? Ölçüleri buna göre ayırın.
- Yol tarafında dolu kısım 0,50 m, yan ve arka sınırda 1,50 m genel sınırını aşıyor mu?
- Üstüne yapılacak parmaklığın yüksekliği 1,00 m'yi aşıyor mu?
- Eğimli sokakta duvar üstten kademelendirilecek mi?
- Duvar toprak tutuyor mu? Tutuyorsa istinat duvarı ruhsatı ve proje gerekir.
- Kot farkı olan kenarda korkuluk ihtiyacı var mı?
- Sınır duvarıysa komşunuzla önceden konuştunuz mu, sınır noktaları net mi?
- Site veya apartmansa yönetim planı ve yönetim kararı gerekiyor mu?
Ölçüleri netleştirmek için parselinizi yerinde görmemiz en sağlıklı yoldur. Ücretsiz keşif talebi oluşturun; duvar hattını, kot farklarını ve yol cephesini birlikte ölçelim. Gabion ve duvar terimleri için gabion sözlüğü sayfamıza da göz atabilirsiniz.
