GABION ve Taş Duvar Sözlüğü
Gabion tel kafes, kaplama, dolgu taşı, istinat duvarı, kuru taş ve kayrak işçiliğinde kullanılan terimlerin kısa tanımları. Her terimin altında konuyu ayrıntılı anlatan sayfaya link var. Konuya yeni başlıyorsanız önce gabion nedir rehberimizi, standartlar için gabion teknik rehberini okuyun.
- Hazırlayan: Albayraklar Teknik Ekibi
- Son güncelleme:
A
Ağırlık duvarı
Diğer adları: gravite duvarı
Toprak basıncına donatı yerine kendi ağırlığıyla karşı koyan istinat duvarı tipidir. Gabion, kuru taş ve kütle beton duvarlar bu prensiple çalışır; bu yüzden taban genişliği önemlidir.
Apron (önlük)
Diğer adları: taban önlüğü
Su kenarındaki gabion duvarın önüne, dere veya kıyı tabanına yatay serilen gabion şilte ya da taş kaplamadır. Akıntının duvar tabanını oymasını (oyulma) önler.
Arduvaz
Diğer adları: şist
İnce, düzgün katmanlara ayrılabilen, genellikle koyu gri renkli metamorfik kayrak türüdür. Çatı ve duvar kaplamasında, ayrıca kaymaz doğal taş zeminlerde kullanılır.
Ateş tuğlası ve refrakter harç
Diğer adları: şamot tuğla, refrakter harç
Yüksek sıcaklığa dayanıklı, şömine ve barbekünün yanma odasını kaplayan özel tuğla ve bu tuğlaları bağlayan ısıya dayanıklı harçtır. Ateşle temas eden yüzeylerde normal tuğla ve harç çatlar.
B
Bağlayıcı (geçme) taş
Duvarın kalınlığı boyunca uzanarak iki yüzü birbirine bağlayan uzun taştır. Kuru ve harçlı taş duvarlarda yüzlerin birbirinden ayrılmasını önler.
Barbakan
Diğer adları: su tahliye deliği
Harçlı taş veya beton istinat duvarlarında, arkadaki suyun dışarı akması için duvar boyunca bırakılan tahliye delikleridir. Genellikle 1,5–3 m aralıkla yapılır; gabion duvar zaten su geçirgen olduğu için barbakan gerektirmez.
Batır
Taş duvarın yüzüne verilen, toprağa doğru (içe) eğimdir. Kuru taş duvarlarda genellikle her 1 m yükseklikte 5–15 cm geri çekme olarak uygulanır ve duvarın devrilmeye karşı dengesini artırır.
Bazalt
Koyu gri-antrasit renkli, çok sert ve yoğun volkanik taştır. Modern görünümü ve yüksek yoğunluğu nedeniyle gabion çit, ses bariyeri ve duvar dolgusunda yaygın kullanılır.
Boşluk oranı
Gabion hacminde taşlar arasında kalan boşluğun toplam hacme oranıdır. Duvarın birim ağırlığını, drenajını ve gereken taş tonajını doğrudan etkiler; bu yüzden metraj hesabında dikkate alınır.
C
C-klips (halka bağlantı)
Diğer adları: kenet, halka bağlantı, hog ring
Gabion panellerini veya örgü kenarlarını birbirine bağlamak için özel pense ya da pnömatik tabanca ile sıkılan çelik halkadır. Spiral bağlantı teline ve bağ teline alternatiftir; bağlantı aralığı üretici talimatına göre belirlenir.
Ç
Çekme dayanımı
Diğer adları: kopma dayanımı
Telin kopmadan taşıyabildiği en yüksek gerilmedir; N/mm² (MPa) cinsinden verilir. Gabion telinde değer kafes tipine ve üreticiye göre değişir ve ürün föyünde yer alır.
Çift bükümlü altıgen örgü
Diğer adları: örgü tel kafes, double twist
Tellerin çift bükülerek altıgen gözler halinde örüldüğü esnek kafes ağıdır. Zemin hareketine iyi uyum sağladığı için şev, dere ve altyapı işlerinde tercih edilir; ürün standardı EN 10223-3’tür.
D
Dere taşı
Su etkisiyle yuvarlaklaşmış, yumuşak hatlı doğal taştır. Dekoratif gabion çit ve peyzajda sevilir; yuvarlak yüzeyleri daha az kilitlendiğinden yüksek istinat duvarlarında köşeli taş tercih edilir.
Derz
Taş veya plakalar arasında kalan ve harç, kum ya da bitkiyle doldurulan aralıktır. Kayrak döşemede genellikle 0,5–3 cm; taş duvarda gömme, silme veya kabarık derz olarak uygulanır.
Diyafram
Diğer adları: ara bölme
Uzun gabion kafeslerini iç hücrelere ayıran ara paneldir. Taşın kafes içinde kaymasını önler, yüzeyin düzgün kalmasına ve kafesin rijitliğine katkı sağlar.
Dolgu taşı
Diğer adları: gabion taşı
Kafesin içine yerleştirilen sert, dona dayanıklı ve göz aralığından büyük doğal taştır. Duvarlarda genellikle 80–150 mm, çitlerde 60–120 mm ebat kullanılır; 1 m³ gabion için yaklaşık 1,5–1,8 ton taş gerekir.
Drenaj dolgusu
Diğer adları: arka dolgu
İstinat duvarının arkasına serilen, suyu hızla tahliye eden iri daneli geçirgen dolgudur. Duvar arkasında hidrostatik basınç birikmesini önler; çoğu istinat duvarı hasarının kökeninde yetersiz drenaj vardır.
E
EN 10218 (TS EN 10218)
Çelik tel ve tel ürünleri için genel Avrupa standardıdır; tel deney yöntemlerini, tel ölçülerini ve toleranslarını tanımlar. Türkiye’de TS EN 10218 olarak yayımlanır; gabion kafes standartları (EN 10223-8, EN 10223-3) tel özellikleri için bu standarda dayanır.
EN 10223-3
İnşaat mühendisliğinde kullanılan çift bükümlü altıgen örgü tel ürünlerinin Avrupa standardıdır. Örgü gabion ve gabion şilteler bu standarda göre üretilir; ABD’deki karşılığı ASTM A975’tir.
EN 10223-8
Kaynaklı gabion ürünleri için Avrupa ürün standardıdır; tel ve kafesin mekanik özelliklerini, ölçülerini, kaplamasını ve deney koşullarını kapsar. Yalnızca kafesi kapsar; dolgu taşı kapsam dışıdır. ABD’deki karşılığı ASTM A974’tür.
EN 10244-2
Çelik tel üzerindeki çinko ve çinko alaşımı (ör. Galfan) kaplamaları tanımlayan Avrupa standardıdır. Kaplama ağırlığını ve yapışma gibi deney koşullarını belirler.
F
Fildöfer
Şantiye dilinde gabion şilte (Reno şilte) için kullanılan addır. Dere tabanı ve şev kaplamasında kullanılan alçak, geniş gabion türünü anlatır.
G
Gabion
Diğer adları: gabyon, gabiyon, taş dolgulu tel kafes
Galvanizli veya Galfan kaplı çelik telden yapılmış kafeslerin doğal taşla doldurulmasıyla oluşturulan, harçsız, su geçirgen ve esnek duvar sistemidir. Adı İtalyanca “gabbione” (büyük kafes) kelimesinden gelir; “gabyon” ve “gabiyon” aynı ürünün Türkçe yazım varyantlarıdır.
Gabion sepet (kutu gabion)
Diğer adları: gabion kutu, gabion kafes
Dikdörtgen prizma biçimindeki standart gabion modülüdür; duvar, çit ve dekoratif elemanların temel yapı taşıdır. Hazır ölçülerde (ör. 100×50×50 cm) veya projeye özel ölçüde üretilir.
Gabion şilte (Reno şilte)
Diğer adları: gabion matras, Reno mattress
Yüksekliği düşük (genellikle yaklaşık 15–30 cm), alanı geniş, iç bölmelerle hücrelere ayrılmış gabion türüdür. Dere tabanı, kanal ve şev yüzeylerini erozyona karşı kaplamak için kullanılır.
Gabion torba
Diğer adları: gabion bag
Örgü telden yapılan, taşla doldurulup ağzı kapatılan torba biçimli gabiondur. Kutu gabionun kurulmasının zor olduğu yerlerde, özellikle taşkın ve kıyı gibi acil müdahalelerde kullanılır; biçim ve ölçüler üreticiye göre değişir.
Galfan (Zn95Al5)
Diğer adları: çinko-alüminyum kaplama
Yaklaşık %95 çinko ve %5 alüminyum alaşımından oluşan metalik tel kaplamasıdır. Aynı kaplama ağırlığında klasik galvanize göre korozyona daha dayanıklıdır; tel kaplamaları EN 10244-2 kapsamındadır.
Geogrid
Toprağın içine katmanlar halinde serilen, çekme dayanımı yüksek polimer ızgaradır. Yüksek gabion duvarlarda dolgu zeminini donatarak duvarla birlikte çalışan bir kütle oluşturur.
Gergi teli / distans çubuğu
Diğer adları: iç gergi, tie-rod
Kafesin ön ve arka yüzünü içeriden birbirine bağlayan tel veya çubuktur. Taş basıncıyla ön yüzün dışa doğru şişmesini (bombelenmesini) önler; dolgu katmanları arasında düzenli aralıklarla takılır.
Global stabilite
Diğer adları: genel stabilite, şev stabilitesi
Duvarı, arkasındaki ve altındaki zemini birlikte içine alan derin bir kayma yüzeyi boyunca göçme olup olmayacağının kontrolüdür. Duvarın kendisi devrilme ve kaymaya karşı güvenli olsa bile eğimli arazide belirleyici olabilir.
Göz aralığı
Diğer adları: göz açıklığı, mesh
Kafes ızgarasındaki tek bir açıklığın ölçüsüdür (ör. 50×50, 50×100, 100×100 mm; örgüde 8×10 cm altıgen). Dolgu taşı, göz aralığının en büyük kenarından büyük, ideal olarak 1,5 katı ve üzeri seçilir.
Grobeton
Diğer adları: blokaj betonu, tesviye betonu
Düşük dozlu, donatısız tesviye betonudur. Gabion duvar, kayrak döşeme veya şömine altında düzgün ve taşıyıcı bir taban oluşturmak için 10–30 cm kalınlıkta dökülür.
H
Harçlı taş duvar
Taşların çimento, hidrolik kireç veya hazır harçla birbirine bağlanarak örüldüğü duvardır. Beton temel üzerine yapılır; arkasında drenaj ve barbakan bırakılması gerekir.
Hegzagonal gabion
Diğer adları: altıgen gabion, örgü gabion, çift bükümlü gabion
Çift bükümlü altıgen örgüden üretilen gabion sepet ve şiltelerin piyasadaki adıdır. Kaynaklı panele göre daha esnektir; şev, dere ve altyapı işlerinde tercih edilir.
İ
İstinat duvarı
Diğer adları: dayanma duvarı
Kot farkı olan arazide toprağın kaymasını önleyen dayanma yapısıdır. Gabion, harçlı taş, kuru taş veya betonarme olarak yapılabilir; yüksekliği arttıkça statik hesap ve drenaj belirleyici hale gelir.
J
Jeotekstil (geotekstil keçe)
Duvar arkası ile toprak arasına serilen, suyu geçirip ince malzemeyi tutan sentetik filtre keçedir. Toprağın taşlar arasına taşınmasını ve drenajın tıkanmasını önler.
K
Kademe (kademeli gabion duvar)
Diğer adları: teraslı gabion
Her sıranın bir öncekine göre geriye çekilerek basamaklı kesit oluşturduğu duvar düzenidir. Ağırlık merkezini toprağa doğru kaydırarak devrilmeye karşı dengeyi artırır ve eğimli bahçelerde teras oluşturur.
Kalker (kireç taşı)
Diğer adları: küfeki
Krem-bej tonlarda, sıcak görünümlü tortul taştır. Gabion dolgusunda ve doğal taş örme duvarlarda kullanılır; dış mekânda sert ve az su emen türleri seçilmelidir.
Kaplama ağırlığı (g/m²)
Tel yüzeyinin metrekaresi başına düşen çinko veya Galfan miktarıdır. EN 10244-2 kapsamında tel çapı ve kaplama sınıfına göre belirlenir; aynı ortamda daha ağır kaplama daha uzun koruma sağlar.
Kaya düşmesi ağı
Diğer adları: kaya düşmesi koruma ağı, şev koruma ağı
Kayalık yamaçların yüzeyine serilip ankrajlarla sabitlenen veya bariyer olarak kurulan çelik tel ağdır; düşen blokları tutar ya da yönlendirir. Tasarım ve uygulaması geoteknik uzmanlık gerektiren bir altyapı işidir.
Kaynaklı (punta kaynaklı) panel
Diğer adları: rijit panel, welded mesh
Yatay ve dikey tellerin her kesişim noktasında elektrik direnç (punta) kaynağıyla birleştirildiği rijit ızgaradır. Düz yüzey ve net köşe verir; kaynaklı gabion ürünleri EN 10223-8 standardıyla tanımlanır.
Kayrak taşı
Diğer adları: serbest kesim, fileli kayrak
Katmanlı yapısı sayesinde ince plakalar halinde yarılabilen doğal taştır. Bahçe yolu, teras, havuz başı ve duvar kaplamada serbest (poligonal) kesim, düzgün kesim veya şerit formlarında kullanılır.
Kenar teli
Diğer adları: çerçeve teli
Örgü gabion sepetin kenarlarına ve köşelerine yerleştirilen, örgü telinden daha kalın teldir. Örgü bu tele sarılarak bitirilir; sepetin biçimini korur ve panellerin birbirine bağlandığı hattı güçlendirir.
Kırmataş (ocak taşı)
Taş ocağında kırılarak elde edilen köşeli taştır. Köşeleri birbirine kilitlendiği için istinat amaçlı gabion duvarlarda ve temel tabanında sık kullanılır.
Kopma uzaması
Telin kopana kadar ilk boyuna göre ne kadar uzadığını gösteren yüzde değeridir. Yüksek kopma uzaması telin sünek olduğunu gösterir; çift bükümlü örgüde esnekliğin temelidir.
Kot
Diğer adları: kot farkı
Bir noktanın referans düzleme göre yüksekliğidir. Arazideki kot farkı, istinat duvarı yüksekliğini, kademe sayısını ve drenaj eğimini belirler.
Kuru taş duvar
Taşların harç kullanılmadan, ağırlık ve kilitlenme prensibiyle örüldüğü geleneksel duvardır. Su geçirgendir; içe doğru eğim (batır) ve bağlayıcı taşlarla dengelenir.
Kuyruklu (geogrid destekli) gabion duvar
Gabion ön yüzün arkasına, dolgu zeminine uzanan çelik ağ veya geogrid “kuyrukların” bağlandığı donatılı zemin duvarıdır. Daha ince bir ön yüzle daha yüksek duvar yapılmasına imkân verir; mühendislik hesabı gerektirir.
M
m² ve m³ (ön yüz ve hacim)
Diğer adları: metrekare, metreküp
Gabion duvarlarda ön yüz alanı (m²) ve kafes hacmi (m³) temel metraj birimleridir. Hacim, uzunluk × yükseklik × derinlik ile bulunur; taş ihtiyacı ve maliyet m³ üzerinden hesaplanır.
Metretül (mtül)
Uzunluk metresi cinsinden ölçü ve fiyat birimidir. Gabion çitlerde fiyat çoğunlukla metretül başına, belirli bir yükseklik ve derinlik için verilir.
P
Poz (birim fiyat pozu)
Diğer adları: birim fiyat, poz numarası
Kamu kurumlarının birim fiyat listelerinde bir iş kalemini tanımlayan numaralı tarif ve fiyattır. Gabion, taş duvar ve kazı gibi işlerin keşif ve hakedişlerinde kalem kalem metraj bu pozlar üzerinden hesaplanır.
PVC ve toz boya kaplama
Galvaniz veya Galfan üzerine uygulanan polimer (PVC) ya da elektrostatik toz boya katmanıdır. Tuzlu su ve kimyasal içeren toprak gibi agresif ortamlarda ek koruma, toz boyada ise RAL renk seçeneği sunar.
S
Sıcak daldırma galvaniz
Diğer adları: galvaniz kaplama
Çelik tel veya panelin erimiş çinko banyosuna daldırılmasıyla elde edilen kaplamadır. Çinko çeliği hem fiziksel bariyerle hem katodik olarak korur; kaplama ağırlığı (g/m²) arttıkça ömür uzar.
Spiral bağlantı teli
Diğer adları: helezon, bağ teli
Kafes panellerini kenarlarından sürekli biçimde birleştiren helis (yay) şeklindeki teldir. Alternatif olarak C-klips (kenet) veya bağ teli kullanılabilir; amaç modüllerin tek bir rijit blok gibi çalışmasıdır.
Stabilize
Kum, çakıl ve kırmataş karışımından oluşan, sıkıştırılarak kullanılan granüler dolgu malzemesidir. Gabion duvar tabanında ve kayrak döşemenin alt yapısında 10–20 cm katmanlar halinde serilir.
Sürşarj yükü
Diğer adları: ek yük
İstinat duvarının üstünde veya arkasındaki zeminde bulunan araç yolu, otopark, bina ya da malzeme yığını gibi ek yüklerdir. Toprak itkisini artırdığı için statik hesapta ayrıca dikkate alınır.
Ş
Şakül
Ucunda ağırlık bulunan ipten oluşan, düşey doğrultuyu gösteren ölçü aracıdır. Taş ve gabion duvarın düşeyliği veya planlanan eğimi (batır) şakül ve mastarla kontrol edilir.
T
Tel çapı
Kafesi oluşturan çelik telin kalınlığıdır. Kaynaklı panellerde genellikle 3,5–6 mm, çift bükümlü örgüde 2,2–3,4 mm kullanılır; kenar telleri daha kalındır ve seçim duvar yüksekliği ile yüke göre yapılır.
Terramesh
Diğer adları: donatılı gabion duvar
Gabion ön yüz ile arkasındaki zemine uzanan tel ağ donatının tek parça üretildiği donatılı zemin duvarı sistemidir; adı bir ticari ürün adından yaygınlaşmıştır. Mantık olarak kuyruklu gabion duvarla aynıdır ve mühendislik hesabıyla tasarlanır.
Eksik gördüğünüz bir terim mi var? Bize yazın, sözlüğe ekleyelim. Tanımlar genel bilgi amaçlıdır; projenize özel ölçü ve malzeme kararları keşifte, zemin ve kullanım koşullarına göre verilir. Albayraklar Gabion ve Çit Sistemleri.
Terimlerden Uygulamaya
Arazinizi ücretsiz keşifte birlikte inceleyelim; kafes, kaplama ve taş seçimini projenize göre netleştirip kalem kalem teklif hazırlayalım.
- Keşif ve ölçüm ücretsiz
- Galvaniz / Galfan kaplı çelik
- Anahtar teslim montaj
- 2 yıl işçilik garantisi